تصور کنید یک روز صبح از خواب بیدار میشوید و متوجه میشوید برق خانه شما به دلیل نوسانات شدید یا قطعیهای مکرر آسیب دیده است. یا شاید کسبوکار شما به خاطر افت ولتاژ مداوم، با اختلال مواجه شده باشد. این یک سناریوی خیالی نیست، بلکه واقعیتی است که شبکه برق کشور ما با آن دستوپنجه نرم میکند. آماری تکاندهنده از سوی مسئولان شرکت توانیر نشان میدهد که حدود ۱۳ میلیون نفر در ایران به نوعی درگیر استخراج غیرمجاز رمز ارز هستند، فعالیتی که فشار بیسابقهای بر زیرساختهای حیاتی کشور وارد میآورد.
در این گزارش، اوکی صنعت به بررسی عمیق ابعاد این پدیده، چرایی ممنوعیت آن و راهکارهای مقابله میپردازد. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از چالش استخراج غیرمجاز رمز ارز در ایران، تأثیرات آن بر زندگی روزمره و اقتصاد، و تلاشهای صورتگرفته برای مدیریت این بحران خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه خود نیز میتوانید در حفظ پایداری شبکه برق نقش آفرین باشید.
ابعاد فعالیت استخراج غیرمجاز رمز ارز در ایران: ۱۳ میلیون فعال و صدها هزار ماینر
هادی سفیدمو، مجری طرح نظارت، ساماندهی و استخراج رمز ارز شرکت توانیر، در گفتگو با اوکی صنعت، پرده از ابعاد وسیع فعالیتهای غیرمجاز استخراج رمز ارز برداشت. طبق برآوردهای اوکی صنعت، حدود ۱۲ تا ۱۳ میلیون نفر از هموطنانمان در این عرصه فعالیت دارند و بیش از ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار دستگاه ماینر در شبکه برق کشور مشغول به کار هستند. این دستگاهها، که هر کدام تقریباً به اندازه یک کیس کامپیوتر هستند، مصرف برق عظیمی دارند؛ به طوری که مجموع مصرف آنها ۱۵۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برق کشور را در بر میگیرد. این ارقام برآوردی است، زیرا استفاده گسترده از فیلترشکنها دسترسی به آمار دقیق را دشوار ساخته است.
ماینرها چگونه کار میکنند و چرا مشکلسازند؟
دستگاههای ماینر برای فعالیت خود به برق فراوان و اینترنت پرسرعت نیاز دارند و همزمان حرارت زیادی تولید میکنند. به همین دلیل، برای خنکسازی آنها از فنهایی استفاده میشود که صدای بسیار بلندی دارند. این ویژگی باعث میشود که اغلب فعالان غیرمجاز، ماینرها را در اتاقهای عایق قرار دهند. هرچند این فعالیت میتواند درآمد ارزی برای مالکان خود به همراه داشته باشد، اما هزینههای پنهان و آشکاری برای جامعه و شبکه برق دارد.
تفاوت استخراج مجاز و غیرمجاز: کجا باید ماین کرد؟
مجری طرح توانیر تأکید میکند که از سال ۱۴۰۱، فرآیند استخراج مجاز رمز ارز تدوین شده است. ماینرهای مجاز پس از طی مراحل قانونی و دریافت مجوزهای لازم از وزارت صمت، در نواحی صنعتی، شهرکهای صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی فعالیت میکنند. بنابراین، هرگونه فعالیت ماینینگ در مناطق شهری و روستایی غیرمجاز تلقی میشود. هموطنان میتوانند موارد مشکوک را به شرکت توانیر گزارش دهند.
چرا استخراج غیرمجاز رمز ارز ممنوع است؟ تأثیرات مخرب بر شبکه برق و اقتصاد
مهمترین دلیل ممنوعیت فعالیت ماینرهای غیرمجاز، آسیبهای جدی آنها به شبکه انتقال و توزیع برق کشور است. ماینرها به صورت ۲۴ ساعته و مداوم برق مصرف میکنند. این در حالی است که شبکههای انتقال برق برای چنین میزان مصرف دائمی طراحی نشدهاند. نتیجه این فعالیت، ایجاد اختلال در شبکههای توزیع شهری، افت ولتاژ، و در نهایت آسیب دیدن لوازم برقی مشترکان است. این آسیبها نه تنها هزینههای مالی زیادی بر مردم و دولت تحمیل میکند، بلکه پایداری شبکه را نیز به خطر میاندازد.
هزینه پنهان استخراج خانگی و سوءاستفاده از برق یارانهای
هر دستگاه ماینر به طور متوسط ماهانه معادل مصرف برق ۱۰ واحد مسکونی را مصرف میکند. اگر یک مشترک بخواهد با کنتور برق خانگی خود به استخراج رمز ارز بپردازد، هزینه برق او به حدود ۷ تا ۸ میلیون تومان در ماه خواهد رسید. همین مسئله باعث میشود استخراجکنندگان غیرمجاز به روشهای غیرقانونی برای تأمین برق روی بیاورند که فشار مضاعف و مستمری به شبکه وارد میکند و بخش قابل توجهی از برق یارانهای کشور را هدر میدهد.
افشاگریها: وضعیت ماینینگ در مراکز دولتی و نظامی
سفیدمو در پاسخ به شایعات مربوط به فعالیت ماینینگ در مراکز نظامی و ارگانهای دولتی توضیح داد: در سال ۱۳۹۹، برخی نهادها ماینر داشتند، اما با دستور فرمانده کل قوا در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، این فعالیت در کلیه مراکز نظامی و نهادهای دولتی ممنوع شد. توانیر با جدیت این موضوع را پیگیری کرده و حتی پاداش دو برابری برای گزارشدهندگان ماینرها در مراکز دولتی در نظر گرفته است، اما تا کنون هیچ گزارشی در این خصوص دریافت نشده است.
راهکارهای مقابله و رویکردهای جهانی در برابر استخراج غیرمجاز رمز ارز
کشف ۱۳۱۵ ماینر غیرمجاز در دوران ۱۲ روزه قطع اینترنت بینالمللی، گواهی بر گستردگی این فعالیت است. در آن دوره، با وجود تبعات ناشی از قطع اینترنت، هشینگ در جهان ۵ درصد افت کرد که پس از وصل شدن دوباره به حالت قبل بازگشت. این رخداد نشان میدهد که با کنترلهای هوشمندانه میتوان به کشف این فعالیتها کمک کرد.
تجربیات جهان در مواجهه با چالش ماینینگ
کشورهای مختلف تمهیدات سختی برای مقابله با استخراج غیرمجاز رمز ارز اتخاذ کردهاند. در بسیاری از کشورها به دلیل عدم وجود برق یارانهای و هزینه بالای برق، فعالیت ماینینگ به صرفه نیست. برخی کشورها قوانین و مجازاتهای سنگینی برای استخراجکنندگان غیرمجاز وضع کردهاند. برای مثال، در مناطقی از چین، برق مازاد نیروگاهها با نرخ مشخص به استخراجکنندگان مجاز عرضه میشود، در حالی که در سایر نقاط محدودیتهای شدیدی اعمال شده است. از ابتدای سال میلادی جاری، مناطق دیگری مانند بخشهایی از چین و روسیه نیز محدودیتها و ممنوعیتهای جدیدی را با مجازاتهای سنگین اعمال کردهاند.
آینده استخراج رمز ارز در ایران: گزارشها و افشاگریها
تداوم برخورد با استخراجکنندگان غیرمجاز تا زمان برچیده شدن کامل این فعالیت، از اولویتهای توانیر است. هادی سفیدمو تأکید کرد که در گذشته و زمانی که استخراج از مبادی رسمی صورت میگرفت و فیلترشکن استفاده نمیشد، ایران جزو پنج کشور اول در حوزه استخراج بود. این موضوع نشان میدهد که پتانسیلهای قانونی و صنعتی در این بخش وجود دارد، اما نیاز به نظارت و ساماندهی دقیقتر برای جلوگیری از سوءاستفاده از منابع ملی است.
نتیجهگیری
استخراج غیرمجاز رمز ارز در ایران نه تنها یک چالش فنی برای شبکه برق است، بلکه به یک معضل اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده که پایداری انرژی و حتی امنیت لوازم خانگی مردم را تحت تأثیر قرار میدهد. آمار ۱۳ میلیون فعال و صدها هزار ماینر غیرمجاز، نیازمند توجه جدی و برنامهریزی جامع است. تلاشهای توانیر و نهادهای مربوطه برای ساماندهی و برخورد با این پدیده ادامه دارد، اما همکاری شهروندان در گزارش موارد مشکوک و افزایش آگاهی عمومی، نقش حیاتی در حفظ سرمایههای ملی و پایداری شبکه برق خواهد داشت. امشب یکی از نکاتی که در مورد راههای گزارش استخراج غیرمجاز آموختید را اجرا کنید و فردا نتیجهاش را بررسی کنید؛ شاید شما اولین قدم را برای حل این بحران برداشته باشید.
لینکهای مهم اوکی صنعت