در شرایطی که سفره بسیاری از خانوادههای ایرانی به دلیل گرانی گوشت قرمز کوچکتر شده است، و از سوی دیگر دامداران کشور از عدم صرفه اقتصادی تولید رنج میبرند، این پرسش اساسی مطرح میشود که فاصله عظیم میان قیمت مزرعه و قیمت بازار چگونه ایجاد شده است؟ این نه یک مسئله ساده اقتصاد خرد، بلکه یک چالش ساختاری در زنجیره تأمین است که سالهاست گریبانگیر صنعت دام کشور شده است. ماجرای قیمت واقعی گوشت، داستانی است که در لایههای پنهان واسطهگری گم میشود.
رئیس محترم شورای تأمین دام کشور با تأکید بر این معضل، عملاً اعتراف کرده است که سیستم قیمتگذاری و توزیع فعلی، نه تولیدکننده راضی نگه میدارد و نه مصرفکننده را. این شرایط، نیازمند یک جراحی فوری در نظام توزیع است. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از چالشهای زنجیره تأمین دام و معضل قیمت واقعی گوشت خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه تصمیمات آگاهانهتری در مورد مدیریت هزینهها و حمایت از تولید ملی بهکار بگیرید.
معمای ناپدید شدن قیمت واقعی گوشت در زنجیره توزیع
اظهارات اخیر مبنی بر «گم شدن قیمت واقعی گوشت» در بازار، تأییدی بر ادعاهای دیرینه فعالان این حوزه است. قیمت دام زنده که از دامدار خریداری میشود، با بهای نهایی که به دست مصرفکننده میرسد، گاه تا ۸۰ درصد اختلاف دارد. این فاصله نشاندهنده حاشیه سودی است که اغلب نه به تولیدکننده و نه به فروشنده نهایی میرسد، بلکه در دست واسطهها قفل میشود.
سهمی که به دامدار نمیرسد
بر اساس گزارشهای میدانی، هزینههای تولید شامل خوراک دام (نهادهها)، دارو و نگهداری، برای تولیدکنندگان به حدی بالاست که سودآوری به حداقل رسیده است. دامداران مجبورند دام خود را زیر قیمت تمام شده یا با حداقل سود به دلالها بفروشند. در این میان:
- واسطههای متعدد، هرکدام سهمی از افزایش قیمت را برمیدارند.
- عدم وجود سامانههای شفاف و متمرکز برای خرید مستقیم از دامدار، این چرخه معیوب را تقویت میکند.
- هزینههای سربار و توزیع غیربهینه نیز به صورت تصاعدی به قیمت نهایی افزوده میشوند.
به گفته کارشناسان اوکی صنعت، تا زمانی که حلقه واسطهگری حذف نشود، ثبات قیمتی در بازار گوشت قابل تصور نیست.
عوامل پنهان افزایش قیمت: از نهاده تا قصابی
گم شدن قیمت واقعی تنها به دلیل ضعف در توزیع نیست؛ بلکه عوامل کلان اقتصادی و صنعتی نیز در این افزایش قیمت سهم دارند. تحلیل این عوامل پنهان به درک بهتر وضعیت بازار کمک میکند.
فشار نهادههای دامی و تولیدکنندگان
یکی از بزرگترین چالشها برای صنعت تأمین دام، هزینه سرسامآور نهادهها است. حتی با وجود تخصیص ارز ترجیحی برای برخی نهادهها، قیمت نهایی خوراک دام (مانند ذرت و کنجاله سویا) به دلیل تأخیر در تخصیص ارز یا مشکلات لجستیکی، همچنان بالاست. این فشار بهطور مستقیم بر دوش دامدار است و او مجبور است برای جبران این هزینهها، بهای دام زنده را بالا ببرد که در نهایت این افزایش، با ضریب بالا به مصرفکننده منتقل میشود.
نقش نظارت و شفافیت در کنترل بازار گوشت
یکی از مهمترین وظایف نهادهای نظارتی، پایش دقیق قیمت از درب مزرعه تا قصابی است. گزارشهایی که در نشریات تخصصی مانند اوکی صنعت منتشر میشود، نشان میدهد که عدم نظارت دقیق بر فاکتورهای فروش و حاشیه سود مجاز، فرصت سوءاستفاده را برای سودجویان فراهم میآورد. افزایش شفافیت در این بخش، کلید بازگرداندن قیمت واقعی گوشت به مدار منطقی است.
راهکارهای عملی برای تثبیت بازار و حمایت از مصرفکننده
برای برونرفت از این وضعیت و تعیین مجدد قیمت واقعی گوشت، باید راهکارهایی سیستماتیک و کارآمد در دستور کار قرار گیرد:
- ایجاد سامانههای عرضه مستقیم: توسعه زیرساختهایی که دامداران بتوانند محصولات خود را به صورت مستقیم و بدون واسطه به صنایع بستهبندی یا فروشگاههای زنجیرهای عرضه کنند.
- حمایت هدفمند از دامداران: ارائه تسهیلات یا نهادههای یارانهای بهصورت مستقیم به تولیدکننده نهایی، نه واسطهها، تا هزینه تمامشده تولید کاهش یابد.
- تشدید نظارت بر فاکتور رسمی: الزام قصابیها و مراکز توزیع به ثبت دقیق فاکتورهای خرید از مبدأ و نمایش حاشیه سود مجاز، برای کنترل بهتر بازار گوشت.
نتیجهگیری: شفافیت، شاهکلید بازگشت اعتماد
معضل قیمت گوشت نه یک اتفاق، بلکه نتیجه سالها سیاستگذاری غیرشفاف در زنجیره توزیع و تأمین دام است. برای بازگرداندن اعتماد به بازار و اطمینان از اینکه هم دامدار سود منطقی میبرد و هم مصرفکننده به قیمت عادلانهتری دست پیدا میکند، نیاز به شفافیت حداکثری و حذف واسطههای غیرضروری است. ثبات قیمت، تنها با حمایت از تولید و کنترل شدید بر شبکههای توزیع امکانپذیر خواهد بود. امشب یکی از نکاتی که در مورد لزوم شفافیت زنجیره توزیع یاد گرفتید را اجرا کنید (مثلاً با پرسوجو از فروشنده در مورد منشأ گوشت و قیمت اولیه) و فردا نتیجهاش را بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت