آیا روزی خواهد رسید که پس از ۳۰ سال تلاش و کار مداوم، حقوق بازنشستگی شما کفاف مخارج اولویتدار زندگیتان را ندهد؟ این دغدغهای ملموس است که این روزها با انتشار اخبار مربوط به تغییرات ساختاری در صندوقهای بیمهای، ذهن میلیونها کارگر و حقوقبگیر ایرانی را به خود مشغول کرده است. پیشنهاد تغییر مبنای محاسبه مستمری از «دو سال آخر بیمهپردازی» به «میانگین کل سنوات»، یکی از بحثبرانگیزترین مباحث اقتصادی اخیر است که مستقیماً با معیشت جامعه هدف در ارتباط است. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از تغییر نحوه محاسبه حقوق بازنشستگان خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه آن را در زندگی و برنامهریزی مالی آینده خود بهکار بگیرید.
چرا تغییر نحوه محاسبه حقوق بازنشستگان به دغدغه اصلی کارگران تبدیل شده است؟
در حال حاضر، فرمول سنتی محاسبه حقوق بازنشستگی بر اساس میانگین دریافتی دو سال آخر خدمت بیمهشده فرموله شده است. با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند این روش عدالت بیمهای را زیر سوال میبرد و زمینهساز برخی سوءاستفادهها نظیر افزایش صوری دستمزد در دو سال پایانی اشتغال میشود. حمید حاجاسماعیلی، کارشناس بازار کار و اقتصاد، در گفتگو با پایگاه خبری اوکی صنعت اعلام کرد که طرح موضوع تغییر مبنای محاسبه مستمری بر اساس تعریف نظام بیمه پایه در کشور شکل گرفته است. در این شیوه پیشنهادی، به جای تکیه بر سالهای پایانی، ضریبی مشخص به تمامی سالهای اشتغال و بیمهپردازی فرد اختصاص مییابد تا میانگین واقعیتری از دوران کارآمدی نیروی کار به دست آید.
وی معتقد است دولت برای اجرای موفقیتآمیز این طرح و کاهش نگرانیهای عمومی، باید به دنبال ایجاد یک اجماع نسبی باشد و لایحهای جامع را به مجلس ارائه دهد تا شفافیت لازم ایجاد شده و آسیب کمتری به معیشت کارگران و تعادل بازار کار وارد شود.
بحران ناترازی مالی و خطر ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی
واقعیت این است که تراز مالی سازمان تأمین اجتماعی و سایر صندوقها به هم خورده است. در گذشته، نرخ پشتیبانی صندوقها (نسبت بیمهپردازان به مستمریبگیران) در وضعیت مطلوبی قرار داشت، اما امروزه با پیر شدن جمعیت و بازنشستگیهای پیش از موعد، منابع ورودی بسیار کمتر از مصارف خروجی شده است. برای نمونه، در برخی صندوقها مانند صندوق فولاد، ناترازی به حدی شدید است که دولت ناچار است منابع مالی و حقوق بازنشستگان را مستقیماً از طریق بودجه عمومی کشور تأمین کند. همین موضوع انگیزهای قوی ایجاد کرده است تا مسئولان به فکر اصلاح اساسی در ساختار بیمهای کشور بیفتند.
سناریوی ادغام صندوقها و ایده «بیمه پایه عمومی» بر اساس تغییر نحوه محاسبه حقوق بازنشستگان
یکی از راهکارهای کلان دولت برای حل بحران صندوقها، حرکت به سمت مدلهای بینالمللی بیمه است. در اکثر کشورهای توسعهیافته، یک «بیمه پایه» برای تمامی شهروندان تعریف میشود که منابع آن عمدتاً از مالیاتهای عمومی تأمین میگردد. حاجاسماعیلی در گفتگو با پایگاه خبررسانی اوکی صنعت توضیح داد که رویکرد دولت، ادغام صندوقهای خرد در صندوق تأمین اجتماعی و تعریف بیمه پایه برای همه ایرانیان است. بر این اساس، کسانی که تمایل دارند در دوران بازنشستگی حقوق بیشتری دریافت کنند، میتوانند از لایههای مکمل بیمهای و صندوقهای تکمیلی (بیمه تجاری و سرمایهگذاری خصوصی) استفاده کنند.
البته این طرح به دلیل آماده نبودن زیرساختها و اعتراضات جامعه کارگری، از برنامه هفتم توسعه حذف شد اما همچنان به عنوان یک لایحه اصلاحی و درازمدت در دستور کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قرار دارد تا تصدیگری صندوقها به طور مستقیم به دولت واگذار شود.
جمعبندی و دورنمای اصلاحات نظام بیمهای
پیشنهاد تغییر نحوه محاسبه حقوق بازنشستگان از میانگین دو سال آخر به کل سنوات، اقدامی است که اگرچه با هدف پایدارسازی صندوقها و جلوگیری از ورشکستگی آنها مطرح شده، اما نیازمند برنامهریزی دقیق، تدریجی و ارتقای سطح معیشت عمومی است تا به اقشار ضعیف جامعه شوک مالی وارد نشود. انتقال به مدل بیمه پایه و تکمیلی میتواند راهحل نهایی دولت برای عبور از این چالش بزرگ اقتصادی باشد.
توصیه کاربردی: پیشنهاد میکنیم همین امشب با مراجعه به سامانه خدمات الکترونیک سازمان تأمین اجتماعی، سوابق بیمهای و عناوین شغلی رد شده خود را به دقت بررسی کنید تا در صورت وجود هرگونه مغایرت در سالهای گذشته، نسبت به اصلاح آن اقدام نمایید و فردا کارایی این اقدام ساده را در امنیت شغلی و بازنشستگی خود ارزیابی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت