تصور کنید در صف طویل متقاضیان دریافت کالابرگ دولتی ایستادهاید تا شاید بتوانید حداقلهای معیشتی خانواده خود را تامین کنید؛ درست در همین لحظه، خبر فروش برقآسای ۵۰ دستگاه خودروی لوکس لکسوس ۱۱۰ میلیارد تومانی در کمتر از ۱۰ دقیقه منتشر میشود! این تضاد آشکار، فراتر از یک اتفاق ساده، واقعیتی تلخ از وضعیت اقتصادی امروز کشور را بازگو میکند. در حالی که بخش عمدهای از جامعه با سیلی صورت خود را سرخ نگه میدارند، اقلیتی ناچیز از رانتها و ثروتهای بادآورده بهرهمند میشوند. این شکاف عمیق، بیش از هر زمان دیگری زنگ خطر سقوط طبقه متوسط به زیر خط فقر را به صدا درآورده است. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از دلایل ساختاری نابرابری اقتصادی خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه آن را در تصمیمگیریهای مالی زندگی خود بهکار بگیرید.
رانتخواری و درآمدهای بادآورده؛ عامل اصلی سقوط طبقه متوسط به زیر خط فقر
فردین یزدانی، پژوهشگر رفاه اجتماعی و اقتصادی، در گفتوگو با پایگاه خبری اوکی صنعت ابعاد جدیدی از این پدیده را واکاوی کرد. او معتقد است آنچه امروز در ایران جریان دارد، نه یک شکاف طبقاتی کلاسیک و زاییده تولید، بلکه نابرابری مخربی است که بر پایه رانت و ثروتهای بادآورده شکل گرفته است. در اقتصادهای پویا، مازاد ثروت ثروتمندان وارد چرخه تولید و انباشت سرمایه میشود که در نهایت به افزایش دستمزدها و رفاه عمومی میانجامد. اما در کشور ما، این مازاد دارایی صرف مصرف نمایشی کالاهای لوکس نظیر خودروهای ۱۰۰ میلیارد تومانی میشود که نتیجه آن، فقر روزافزون سایر اقشار جامعه است.
انحراف شاخصهای آماری و پدیده جامعه دوقطبی
چرا ضریب جینی واقعیت فقر را پنهان میکند؟
به گزارش اوکی صنعت، شاخصهایی مانند ضریب جینی به دلیل عدم ثبت دقیق داراییهای سرمایهای همچون املاک، طلا و خودروهای لوکس، نمیتوانند عمق واقعی نابرابری را نشان دهند. با این حال، حتی آمارهای رسمی نیز نشاندهنده وخامت اوضاع هستند. به عنوان بررسیهای آماری، وضعیت معیشتی دهکهای پایین به شدت بحرانی است:
- کاهش ۴۶ درصدی مصرف لبنیات در چهار دهک پایین جامعه در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۶.
- افزایش ۵ درصدی مصرف کالاهای اساسی در دهکهای ۹ و ۱۰ در همین بازه زمانی.
- رشد ۳۵ درصدی هزینه خرید کالاهای لوکس و زیورآلات توسط گروههای پردرآمد.
این آمارها به وضوح نشان میدهند جامعه ما به جای حرکت متوازن، به سمت یک قطب فوقثروتمند رانتجو و یک قطب بزرگ درگیر معیشت حرکت کرده است.
بحران مسکن و فیلترینگ اجباری؛ تسریع سقوط طبقه متوسط به زیر خط فقر
فیلترینگ مسکن چیست و چگونه عمل میکند؟
مسکن به عنوان یکی از بزرگترین داراییهای خانوار، اکنون به یک بحران معیشتی تبدیل شده است. یزدانی در گفتوگو با اوکی صنعت توضیح داد که چگونه تورم افسارگسیخته پدیده «فیلترینگ مسکن» را رقم زده است. در این فرآیند، خانوادههای طبقه متوسط به دلیل هزینههای پیشبینینشده درمان یا معیشت، مجبور به فروش خانه خود در مناطق برخوردار و کوچ به مناطق پایینتر و در نهایت حاشیهنشینی میشوند. برآوردهای آماری نشان میدهد یک خانوار به طور متوسط با کل درآمد یک سال خود، تنها قادر به خرید ۵ متر مربع مسکن است! این امر نشان میدهد اضمحلال طبقه متوسط دیگر یک احتمال نیست، بلکه یک واقعیت در حال وقوع است.
یارانهها و کالابرگ معیشتی؛ مسکنی بیاثر بر زخمهای ساختاری
بسیاری از کارشناسان معتقدند حمایتهای مالی مقطعی مانند کالابرگ یا یارانههای نقدی، توانایی مقابله با این بحران بزرگ را ندارند. حل اساسی این مسئله در گرو رشد اقتصادی پایدار، کنترل تورم و توزیع عادلانه فرصتهاست. طبق برآوردهای کارشناسی، در حال حاضر بیش از ۵۰ درصد از جمعیت کشور زیر خط فقر مطلق یا نسبی قرار دارند. فروش برقآسای خودروهای ۱۱۰ میلیاردی در کشوری که نیمی از جمعیت آن به سختی نیازهای اولیه خود را تامین میکنند، هشداری جدی برای بروز تنشهای اجتماعی است.
نتیجهگیری
تقابل آشکار میان صفهای خرید خودروهای فوقلوکس و صفهای کالابرگ، آینه تمامنمای توزیع نابرابر ثروت و رانتزدگی در اقتصاد است. بدون اصلاحات ساختاری، توقف تورم و حذف درآمدهای بادآورده، روند سقوط طبقه متوسط به زیر خط فقر با شتاب بیشتری ادامه خواهد یافت. امشب یکی از نکاتی که یاد گرفتید را اجرا کنید و فردا نتیجهاش را بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت