آیا میدانستید کشوری که روزگاری صادرکننده پنبه بود، امروز برای تأمین نیاز صنایع نساجی خود باید بیش از ۱۰۰ هزار تن پنبه وارد کند؟ طلای سفید ایران که میتواند زنجیره عظیمی از کشاورزی، نساجی و صنایع غذایی را تغذیه کند، این روزها با بیمهری، کمآبی و چالشهای ساختاری دستوپنجه نرم میکند. پیشبینیها نشان میدهد که امسال تنها حدود ۶۰ هزار تن الیاف پنبه در کشور تولید خواهد شد. با بررسی گزارش اختصاصی اوکی صنعت، شما درک عمیقی از ریشههای بحران در زنجیره تولید پنبه پیدا خواهید کرد و با راهکارهای عملی برای خروج از این بنبست صنعتی آشنا میشوید.
بحران آب و قطعی برق؛ مانع بزرگ بهرهوری در تولید پنبه
یکی از اساسیترین موانع در راه افزایش عملکرد مزارع پنبه، تأمین نیاز آبی این گیاه در فصل تابستان است. پنبه محصولی تابستانه است و رشد مناسب آن مستقیماً به آبرسانی منظم بستگی دارد. محمدحسین کاویانی، مدیرعامل صندوق پنبه، در گفتگو با خبرنگار اقتصادی اوکی صنعت اعلام کرد که کشاورزان استانهای شمالی مانند مازندران و گلستان که منابع آبی مناسبی در اختیار دارند، ترجیح میدهند اراضی خود را به کشت شالی اختصاص دهند که سودآوری بیشتری دارد.
چرا عملکرد مزارع پنبه ایران نصف میانگین جهانی است؟
بر اساس گزارشهای میدانی، قطعی مکرر برق چاههای کشاورزی در فصل تابستان، امکان آبیاری منظم مزارع را از کشاورزان سلب کرده است. این تنش آبی موجب شده تا عملکرد مزارع پنبه ایران به ۲ تا ۲.۵ تن در هکتار محدود شود؛ این در حالی است که در کشورهای پیشرفته با مدیریت علمی منابع آب، میزان برداشت به ۴.۵ تا ۵ تن در هکتار میرسد.
بیتوجهی به دانه پنبه؛ طلای سفیدی که خوراک دام میشود!
یکی از بزرگترین فرصتسوزیها در زنجیره ارزش این محصول، نادیده گرفتن تخم پنبه (پنبهدانه) است که حدود ۵۰ درصد از وزن وش کشاورزان را تشکیل میدهد. در شرایطی که کشور ما برای تأمین روغن خوراکی به شدت وابسته به خارج است و بیش از ۹۰ درصد روغن مورد نیاز وارداتی است، این دانه روغنی باارزش به راحتی از چرخه روغنکشی حذف میشود.
- مصرف به عنوان خوراک دام: به دلیل نبود حمایتهای دولتی و عدم تخصیص امتیاز ویژه از سوی وزارت جهاد کشاورزی، این دانه سرشار از پروتئین و روغن، امسال نیز سر از دامداریها درمیآورد.
- هدررفت پتانسیل ارزی: فعالسازی ظرفیت روغنکشی از پنبهدانه میتواند بخش قابلتوجهی از نیاز ارزی کشور برای واردات دانههای روغنی را کاهش دهد.
نیاز شدید صنعت نساجی به واردات پنبه و دلسردی کشاورزان داخلی
آمارهای رسمی نشان میدهد که سطح زیرکشت پنبه در سال جاری حدود ۸۰ هزار هکتار است که پیشبینی میشود از این میزان، بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تن وش برداشت شود. پس از فرآیند تصفیه، تنها ۶۰ هزار تن الیاف پنبه به دست میآید، در حالی که نیاز واقعی صنعت نساجی کشور سالانه بین ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تن برآورد شده است.
شکاف ۱۱۰ هزار تنی و چالش تخصیص ارز یارانهای
صنایع نساجی برای پر کردن این خلاء ناچار به واردات ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تن پنبه خارجی هستند. اختصاص ارز یارانهای برای واردات محصول نهایی نساجی و پنبه، با انتقاد شدید کشاورزان داخلی همراه شده است؛ چرا که قیمت تمامشده محصول داخلی بدون یارانه بسیار بالاتر از نمونههای خارجی تمام میشود و رقابت را برای کشاورز ایرانی غیرممکن میسازد.
نبود یارانه دولتی؛ مانع بزرگ خوداتکایی و توسعه تولید پنبه
قیمت پنبه در بازار داخلی به نرخ جهانی و ارز تخصیصی وابسته است. در حال حاضر قیمت هر پوند پنبه خارجی در محدوده ۱.۸۰ تا ۱.۹۰ دلار نوسان دارد. با وجود اعلام نرخ خرید تضمینی از سوی وزارت جهاد کشاورزی، قیمت پنبه داخلی نباید فراتر از نرخهای جهانی باشد؛ اما تفاوت بزرگ در این است که کشورهای رقیب یارانههای سنگینی به پنبهکاران خود پرداخت میکنند تا قیمت نهایی کاهش یابد.
در ایران، نبود این چتر حمایتی و پرداخت نشدن یارانه به کشاورزان، انگیزه کشت پنبه را به شدت کاهش داده است. با استمرار این شرایط و عدم تأمین زیرساختها، دستیابی به اهداف خوداتکایی در برنامه هفتم توسعه عملاً غیرممکن خواهد بود.
نتیجهگیری و گامهای بعدی
نجات صنعت تولید پنبه در ایران نیازمند یک تحول ساختاری در سه حوزه مدیریت انرژی (جلوگیری از قطعی برق چاهها)، تخصیص یارانههای حمایتی به کشاورزان و راهاندازی صنایع تبدیلی روغنکشی از پنبهدانه است. بدون این اقدامات، وابستگی صنایع نساجی به واردات روزبهروز بیشتر خواهد شد.
امروز با به اشتراک گذاشتن این تحلیل در شبکههای اجتماعی خود و ایجاد مطالبهگری برای حمایت از کشاورزان ایرانی، گامی مؤثر در مسیر احیای طلای سفید کشور بردارید.
لینکهای مهم اوکی صنعت