آیا ثبات اقتصادی و آرامش بازار ارز، محصول سیاستهای کلان پولی است یا صرفاً نتیجه یک اقدام فنی و محدودیت دیجیتال؟ این پرسش چالشبرانگیز، هسته اصلی جدیدترین جدال کلامی میان مقامات و تحلیلگران اقتصادی ایران است. قیمت دلار در ایران همواره نه تنها یک شاخص اقتصادی، بلکه یک دماسنج اجتماعی و سیاسی بوده است. هرگونه نوسان شدید یا آرامش مقطعی در این بازار، بلافاصله تبدیل به محمل بحثها و اتهامات متقابل میشود.
اخیراً، کنایه صریح و بحثبرانگیز عبدالله گنجی، تحلیلگر سیاسی، به عبدالناصر همتی (رئیس کل سابق بانک مرکزی)، مبنی بر اینکه «آرامش دوهفتهای قیمت دلار» در یک مقطع خاص، ناشی از بسته بودن و فیلترینگ شبکههای اجتماعی مانند تلگرام بوده است، بار دیگر این جدال را شعلهور کرد. این اظهارنظر عملاً ثبات بازار را به جای مدیریت قوی اقتصادی، به یک عامل بیرونی و موقت ربط میدهد.
با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از تاثیر روانشناسی بازار ارز بر پایه بسترهای ارتباطی خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه ادعاهای سیاسی درباره علل نوسانات اقتصادی را با دیدگاهی معتبر و علمی تحلیل کنید.
جدال توییتری بر سر آرامش دوهفتهای قیمت دلار
در دورههایی که تنشهای اجتماعی یا سیاسی اوج میگیرد، تصمیمگیران اغلب به محدودسازی دسترسی به اینترنت و پلتفرمهای خبری متوسل میشوند. در یکی از این دورهها، که بهطور موقت شاهد کاهشی خفیف در روند صعودی قیمت ارز بودیم، عبدالله گنجی با طرح این کنایه، مسئولیت این آرامش را از دوش تیم اقتصادی کشور برداشته و آن را به فیلترینگ نسبت داد. او تلویحاً سیاستهای پولی همتی یا دولت وقت را زیر سوال برد و مدعی شد که هرگونه موفقیت در مهار نوسان، صرفاً یک اثر جانبی ناشی از اختلال در ارتباطات بود.
عبدالناصر همتی، بهعنوان سیاستگذار ارشد پولی در آن زمان، همواره بر تأثیر سیاستهای بانک مرکزی و مدیریت منابع ارزی تأکید داشت. در مقابل، این کنایه، نهادینه شدن این باور را تقویت میکند که شبکههای اجتماعی نقش محوری در جهتدهی به انتظارات تورمی و افزایش تقاضای هیجانی در بازار دارند.
نقش اینترنت و شبکههای اجتماعی در نوسانات بازار ارز
فارغ از جهتگیریهای سیاسی، نمیتوان منکر نقش حیاتی پلتفرمهای ارتباطی در شکلدهی به بازارهای مالی، به ویژه بازارهایی با نوسانات بالا مانند ارز و طلا در ایران شد.
اثر تلگرام بر سرعت انتشار شایعه و هیجانات بازار
تلگرام، به دلیل ویژگیهایی نظیر ناشناس ماندن نسبی کاربران، سرعت انتقال بسیار بالا و دسترسی گسترده، تبدیل به یک کانال اصلی برای تبادل اطلاعات (و متأسفانه، شایعات) مرتبط با قیمت ارز شده است. انتشار یک خبر هیجانی یا یک شایعه بزرگ درباره تحریمها یا وضعیت ذخایر ارزی، میتواند ظرف چند ساعت میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد و موج خرید یا فروش را در بازار ایجاد کند.
یکی از تحلیلگران اقتصادی در گفتگو با اوکی صنعت اظهار داشت: «زمانی که این کانالهای سریع اطلاعاتی مسدود میشوند، بازار وارد یک دوره ‘سکوت اجباری’ میشود. این سکوت لزوماً به معنای حل مشکلات اقتصادی نیست، بلکه صرفاً ‘نویز’ سفتهبازی را کاهش میدهد، که میتواند منجر به یک آرامش دوهفتهای قیمت دلار شود.»
آیا خاموشی شبکهها میتواند جایگزین سیاست پولی شود؟
پاسخ قاطع کارشناسان اقتصادی منفی است. اگرچه فیلترینگ میتواند بهعنوان یک «آرامبخش موقت» عمل کند و هیجانات کوتاهمدت را کنترل نماید، اما هرگز نمیتواند جایگزین ابزارهای کلان اقتصادی شود. تثبیت بلندمدت قیمت ارز نیازمند موارد زیر است:
- مدیریت تراز تجاری: افزایش صادرات غیرنفتی و مدیریت واردات.
- کنترل کسری بودجه: جلوگیری از چاپ پول بدون پشتوانه.
- استفاده مؤثر از ابزارهای بانک مرکزی: مانند نرخ بهره و عملیات بازار باز.
- رفع تحریمها: که بهطور مستقیم بر دسترسی کشور به منابع ارزی تأثیر میگذارد.
فراتر از فیلترینگ: ریشههای اصلی نوسان قیمت دلار
تمرکز بر فیلترینگ بهعنوان عامل اصلی نوسان، در واقع انحراف از مسائل ساختاری است. نوسانات ارزی در ایران ریشههای عمیقتری دارند که ارتباطی با زیرساختهای دیجیتال ندارند؛ بلکه با اعتماد عمومی و چشمانداز آینده اقتصادی گره خوردهاند:
ساختار رانتی اقتصاد
اقتصاد متکی به نفت و وابستگی شدید بودجه دولت به درآمدهای ارزی، یک منبع دائمی بیثباتی است. هر تکانهای در بازار نفت یا سیاستهای بینالمللی، مستقیماً بر ارزش پول ملی اثر میگذارد.
سیاستهای ارزی متناقض
تعدد نرخهای ارز، ناتوانی در یکسانسازی نرخها و تزریق غیرشفاف ارز به بازار، خود زمینهساز رانت و سفتهبازیهای کلان است که با فیلترینگ قابل حل نیست.
نتیجهگیری: نگاهی به پشت صحنه آرامش مقطعی
ادعای عبدالله گنجی، هرچند در قالب کنایه مطرح شد، اما یک حقیقت تلخ را منعکس میکند: در اقتصادهای بحرانزده، انتظارات روانی و شایعات، نقشی بسیار قویتر از آنچه در تئوریهای اقتصادی کلاسیک تعریف شده، ایفا میکنند. با این حال، پذیرش فیلترینگ بهعنوان راهکار دائمی برای ایجاد آرامش دوهفتهای قیمت دلار، به مثابه درمان سردرد با قطع کردن سر است. ثبات واقعی بازار ارز، نیازمند شجاعت در اتخاذ تصمیمات سخت و بنیادین اقتصادی، و بازگرداندن اعتماد عمومی است.
CTA کاربردی: امشب یکی از نکاتی که درباره ریشههای ساختاری نوسانات ارز (مانند کسری بودجه یا تراز تجاری) یاد گرفتید را در یکی از گزارشهای خبری اقتصادی امروز بررسی کنید و ببینید چقدر بر دیدگاه شما تأثیر میگذارد و فردا نتیجهاش را بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت