آیا تا به حال فکر کردهاید چطور ممکن است یک بحران ملی که سفره میلیونها انسان را کوچکتر میکند، برای گروهی خاص حکم یک «معدن طلای بیپایان» را داشته باشد؟ تحریمهای بینالمللی سالهاست که ساختار معیشتی و صنعتی کشور ما را هدف قرار دادهاند، اما در این میان، زمزمههایی شنیده میشود که این تحریمها را فرصت، نعمت یا حتی خیر و برکت معرفی میکنند! حقیقت چیست؟ به گزارش پایگاه خبری اوکی صنعت، سید جواد جمالی، تحلیلگر اقتصادی، در یادداشتی به واکاوی ریشههای این دیدگاه شگفتانگیز پرداخته است. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران و مکانیزمهای پنهان منتفعان آن خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه با نگاهی نقادانه، روایتهای اقتصادی را در کسبوکار و معیشت خود واکاوی کنید.
ریشههای تاریخی یک فریب؛ قدرت اقناعسازی و تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران
در کتاب معروف «نزاع هزارساله ما» نوشته عجماوغلو، برنده جایزه نوبل اقتصاد، داستان جالبی از اواخر قرن ۱۸ در آمریکا نقل میشود. در آن دوران، زمینداران بزرگ با نفوذ سیاسی خود قانون حصارکشی را تصویب کردند تا اراضی عمومی را که دهقانان فقیر در آن کشاورزی میکردند، به تصاحب خود درآورند. آنها این تصمیم نابرابر را تحت عنوان «مصلحت ملی» و برای بهبود کارایی فناوریهای مدرن توجیه کردند. حتی آرتور یانگ، یکی از حامیان این طرح، ادعا کرد که منفعت این کار چنان واضح است که هیچ انسان عاقلی در آن تردید نمیکند!
اما حقیقت پشت پرده چه بود؟ روستاییان فقیر پس از سلب مالکیت، مجبور شدند به عنوان نیروی کار ارزانقیمت در زمینهای همان ثروتمندان کار کنند. این داستان تاریخی به وضوح نشان میدهد که چگونه گروههای ذینفع میتوانند منافع شخصی خود را در قالب «خیر عمومی» و با قدرت اقناعسازی بالا به جامعه تحمیل کنند. در دنیای امروز نیز فرآیند مشابهی در مواجهه با پدیدههایی مانند تحریم رخ میدهد.
بحران ۲۰۰۸ آمریکا و لابیهای مالی؛ درسهای جهانی برای تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران
نمونه مدرنتر این رفتار را میتوان در بحران مالی سال ۲۰۰۸ آمریکا دید. در آن زمان، بانکهای بزرگ با اتخاذ ریسکهای بزرگ به سودهای نجومی دست یافتند، اما وقتی بازار مسکن سقوط کرد و زیانهای سنگینی به بار آمد، مدیران این بانکها سیاستگذاران را متقاعد کردند که نجات بانکها با پول مالیاتدهندگان، نه یک معامله شخصی، بلکه یک ضرورت علمی برای کل اقتصاد جهان است!
به گزارش اوکی صنعت، این ساختارهای قدرتمند اقناعسازی همواره تلاش میکنند تا هزینههای تحمیلشده به تودههای مردم را به عنوان یک ضرورت گریزناپذیر یا حتی یک فرصت طلایی جلوه دهند. پدیدهای که امروز در تحلیلهای پیرامون تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران نیز به وضوح دیده میشود.
کالبدشکافی تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران؛ واقعیتهای عریان صنعتی
نگاهی واقعبینانه به شاخصهای اقتصادی نشان میدهد که تحریمهای بینالمللی ضربات مهلکی بر پیکره تولید و تجارت کشور وارد آورده است. از مهمترین آثار این پدیده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اختلال در نظام بانکی: قطع ارتباط بانکهای داخلی با شبکه مالی بینالمللی و سختی بیسابقه در نقلوانتقال پول.
- کاهش درآمدهای ارزی: تقلیل حجم صادرات و ناچار شدن به ارائه تخفیفهای سنگین برای فروش محصولات.
- بلوکه شدن داراییها: حبس درآمدهای حاصل از فروش نفت و کالا در کشورهای واسط و عدم بازگشت روان ارز.
- افت سرمایهگذاری و تکنولوژی: عدم امکان ورود فناوریهای نوین و قطعات استراتژیک به صنایع مادر کشور.
- تورم و کاهش قدرت خرید: جهشهای پیدرپی نرخ ارز، ایجاد تورمهای افسارگسیخته و در نهایت کوچک شدن سفره معیشتی مردم.
چه کسانی تحریمها را «خیر و برکت» میدانند؟
با وجود تمامی این چالشهای عیان، دو دیدگاه خاص در کشور وجود دارد که سعی در تلطیف یا دگرگون جلوه دادن این واقعیت دارند:
گروه اول: کسانی که معتقدند تحریمها هیچ اثر مخربی نداشتهاند. این گروه استدلال میکنند که ایران با دور زدن تحریمها و یافتن شرکای تجاری جدید، عملاً اثر محدودیتها را خنثی کرده است.
گروه دوم: افرادی که پا را فراتر گذاشته و تحریم را یک «نعمت و برکت» میدانند! استدلال آنها این است که قطع واردات، فضا را برای رشد تولید داخلی، خودکفایی، اشتغالزایی و جلوگیری از خروج ارز فراهم کرده است. اما این تحلیلها غالباً چشم خود را بر هزینههای گزاف تولید غیراقتصادی، عدم رقابتپذیری و کاهش کیفیت محصولات نهایی میبندند.
نتیجهگیری؛ چگونه پشت پرده روایتهای اقتصادی را بخوانیم؟
در نهایت باید پذیرفت که تحریمها در کنار آسیبهای عمیق اقتصادی، «فرصتهای ویژهای برای کسب رانت و ثروتهای بادآورده» برای اقلیتی خاص ایجاد میکنند. این منتفعان تحریم، با استفاده از رسانهها و قدرت اقناعسازی خود، آسیبهای ساختاری را پنهان کرده و تحریم را عاملی برای رونق و شکوفایی معرفی میکنند؛ دقیقاً مانند زمینداران قرن ۱۸ آمریکا یا بانکداران بحران ۲۰۰۸.
یک پیشنهاد کاربردی برای امروز: امشب یکی از تحلیلهای اقتصادی یا اخبار مرتبط با تحریم را که در رسانهها میشنوید، با دقت مطالعه کنید. تلاش کنید تضاد منافع احتمالی گوینده را شناسایی کنید و فردا نتیجه این زاویه دید جدید را در تحلیلهای شخصی خود بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت