تصور کنید انبارهای مملو از کالایی حیاتی است که نبود آن میتواند امنیت غذایی یک کشور را به خطر بیندازد، اما این کالا به دلیل گرههای اقتصادی، از دسترس مصرفکننده نهایی دور مانده است. این دقیقاً تصویری است که امروز در خصوص نهادههای دامی کشور وجود دارد. حجم عظیمی از ذرت، سویا و جو توسط واردکنندگان به بنادر کشور رسیدهاند، اما به دلیل اختلافات قیمتی و عدم تخصیص ارز مناسب، نه واردکننده تمایلی به عرضه دارد و نه مرغدار توان خرید. این وضعیت نه تنها سرمایه واردکننده را منجمد کرده، بلکه ضربهای مهلک بر پیکره صنعت طیور و دام کشور وارد میسازد و زنگ خطر کمبود پروتئین در ماههای آتی را به صدا در میآورد.
ما در اوکی صنعت، به عنوان صدای تحلیلگر صنعت، این بحران را نه صرفاً یک مسئله بازرگانی، بلکه یک کلاف سردرگم از سیاستگذاریهای ارزی و قیمتگذاری دستوری میدانیم. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از موانع اقتصادی پیش روی واردکنندگان نهادههای دامی خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه این نوسانات در زندگی روزمره و قیمتهای مصرفکننده تأثیر میگذارد.
گره کور تخصیص ارز؛ ریشه انباشت نهادههای دامی
مسئله اصلی در انباشت نهادهها، به تفاوت فاحش بین نرخ ارز مورد نیاز واردکننده و نرخ دستوری فروش نهاده برمیگردد. واردکنندگان عمده نهادههای دامی (LSI: ذرت، سویا، جو) برای تأمین کالای خود با ارز نیمایی یا بعضاً آزاد اقدام کردهاند، اما در زمان ترخیص و عرضه، موظف به فروش با قیمتگذاری دولتی مبتنی بر نرخ ارز ترجیحی یا نیمایی بسیار پایینتر هستند.
تضاد منافع و زیان واردکننده
واردکنندهای که میلیاردها تومان سرمایه خود را صرف خرید و حمل نهادههای دامی کرده است، با محاسبه زیان هنگفت ناشی از مابهالتفاوت نرخ ارز، ترجیح میدهد کالای خود را در انبارها و بنادر نگه دارد تا شاید سیاستهای ارزی کشور تغییر کند. این انتظار طولانیمدت، هزینههای دمرّاژ (Demurrage) و انبارداری را به شدت افزایش داده و بار مالی مضاعفی را بر دوش واردکنندگان تحمیل کرده است.
تعلیق تخصیص ارز جدید
همزمان، نوسانات بازار ارز و تأخیر در تخصیص ارز مورد نیاز برای ثبت سفارشهای جدید، واردات بعدی را نیز با مشکل مواجه کرده است. این تعلیق عملاً منجر به کاهش ریسکپذیری فعالان اقتصادی شده و پیشبینیپذیری در بازار خوراک دام و طیور را به صفر رسانده است.
توان ضعیف مرغداران در جذب نهادهها
اگرچه واردکنندگان بزرگترین گلهمندان وضع موجود هستند، اما در سوی دیگر بازار، مرغداران و دامداران نیز با چالشهای جدی مالی مواجهاند که قدرت خرید آنها را برای جذب نهادههای انباشتهشده کاهش میدهد.
فشار نقدینگی بر صنعت طیور
مرغداران برای خرید نهادههای مورد نیاز خود، نیازمند سرمایه در گردش بالا هستند. از طرفی، قیمت فروش محصولات نهایی آنها (گوشت مرغ و تخممرغ) نیز عمدتاً تحت کنترل و قیمتگذاری دستوری قرار دارد. این فاصله بین هزینههای تولید (که با نرخ ارز آزاد یا نیمایی بالایی محاسبه میشود) و درآمدهای دستوری، باعث شده است که مرغدار برای تزریق نقدینگی جدید به خرید نهادههای دامی با احتیاط بیشتری عمل کند.
- ریسک تولید: عدم اطمینان نسبت به آینده قیمتها، تولیدکنندگان را ترغیب میکند که دورههای جوجهریزی خود را کاهش دهند.
- بدهیهای معوقه: بسیاری از مرغداران به دلیل زیانهای انباشته، توان تسویه بدهیهای قبلی خود را ندارند و بانکها و فروشندگان نیز تمایلی به فروش اعتباری ندارند.
نیاز به شفافیت در قیمتگذاری
بازار منتظر است تا یکپارچگی در سیاستهای ارزی و قیمتی به وجود آید. اگر قرار است نهاده با نرخ آزاد وارد شود، قیمت خروجی مرغ نیز باید متناسب با آن تعدیل یابد تا تولید پایدار و سودآوری منطقی تضمین شود. تا زمانی که این دو کفه ترازو با هم همخوانی نداشته باشند، واردکننده ترجیح میدهد انبار کند و مرغدار ترجیح میدهد تولید را کاهش دهد.
تأثیر متقابل بر زنجیره تأمین و امنیت غذایی
تداوم این وضعیت نه تنها به ضرر واردکنندگان و مرغداران است، بلکه مستقیماً رفاه مصرفکننده را تهدید میکند. کاهش عرضه نهادههای دامی در درازمدت به معنای کاهش جوجهریزی، کاهش تولید گوشت و در نهایت، افزایش شدید و غیرقابل کنترل قیمت مرغ در بازار آزاد خواهد بود. این زنجیره معیوب، نیازمند مداخلات فوری و هدفمند سیاستی برای آزادسازی منابع انباشته شده و تزریق نقدینگی به بخش تولید است.
نتیجهگیری و راهکار عملی
بحران انباشت نهادههای دامی نتیجه مستقیم تضاد در سیاستگذاریهای کلان اقتصادی و ارزی است. تا زمانی که نرخ ارز مبنای واردات با نرخ ارز مبنای قیمتگذاری دستوری محصولات نهایی هماهنگ نشود، این بنبست ادامه خواهد داشت. راهحل در گرو شفافیت و واقعگرایی اقتصادی است؛ یا باید ارز ترجیحی به کل زنجیره تأمین اختصاص یابد یا قیمتگذاری محصولات پروتئینی آزاد شود تا مرغداران توان خرید خود را بازیابند و واردکنندگان انگیزهی فروش داشته باشند.
اولویت با اقدام است: اگر شما یک تولیدکننده هستید، امشب وضعیت مالی و جریان نقدینگی (Cash Flow) خود را برای خرید اعتباری نهادههای مورد نیاز بررسی کنید و فردا برنامه خود را برای کاهش ریسک تولید در شرایط قیمتگذاری نامشخص، به روز رسانی نمایید.
لینکهای مهم اوکی صنعت