تصور کنید مبلغی معادل نیمی از سرمایهگذاریهای عظیم صنعتی در سطح جهانی، به سادگی و بدون اثرگذاری ملموس از چرخه اصلی اقتصاد خارج شود. آمارهای تکاندهنده حاکی از آن است که از مجموع ۱۸۰ میلیارد دلار منابع تخصیص یافته، تنها نیمی از ارز ترجیحی به هدف نهایی خود یعنی تامین کالای ارزان برای معیشت مردم رسیده است. این یعنی ۹۰ میلیارد دلار ثروت ملی در دالانهای تاریک رانت و سوءمدیریت ناپدید شده است. ما در این گزارش اختصاصی، ابعاد این هدررفت منابع را کالبدشکافی میکنیم. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از پشتپرده تخصیص منابع ارزی خواهید داشت و یاد میگیرید که چگونه سیاستهای دستوری میتواند بر جریان نقدینگی و آینده کسبوکار شما تاثیر بگذارد.
سیاست ارز ترجیحی؛ جراحی که به خونریزی اقتصادی ختم شد
ایده تخصیص ارز با نرخ دولتی (از ۴۲۰۰ تومانی تا نرخهای فعلی مرکز مبادله) با هدف حمایت از اقشار آسیبپذیر پایه نهداده شد. با این حال، تحلیلهای آماری در اوکی صنعت نشان میدهد که این فاصله قیمتی، بیش از آنکه به نفع مصرفکننده باشد، به سوداگران انگیزه داد. وقتی فاصله قیمت ارز در بازار و سامانه تخصیص به چندین برابر میرسد، فساد به یک ساختار غیرقابل اجتناب تبدیل میشود.
چرا ۹۰ میلیارد دلار به مقصد نرسید؟
بررسیهای کارشناسان حاکی از آن است که بخش بزرگی از کالاهای وارداتی با ارز ترجیحی، یا اصلاً وارد کشور نشدند (بیشاظهاری و واردات صوری) و یا در صورت ورود، با قیمت بازار آزاد به دست مردم رسیدند. این شکاف عمیق، باعث شد تا نیمی از این بودجه عظیم، به جای کاهش تورم، صرف تامین منافع گروههای خاصی شود که از دسترسی انحصاری به ارز دولتی برخوردار بودند.
شکاف نظارتی و تولد رانتهای صنعتی
عدم وجود سامانه جامع برای ردیابی کالا از لحظه تخصیص ارز تا رسیدن به دست مصرفکننده نهایی، بزرگترین حفره این سیاست بوده است. گزارشهای رسیده به اوکی صنعت تایید میکند که در بسیاری از موارد، کالاهای اساسی به دلیل عدم نظارت، از مرزها به صورت قاچاق معکوس خارج شدهاند تا سوداگران از تفاوت قیمت جهانی و داخلی بهرهمند شوند. این موضوع نه تنها به تولید داخلی ضربه زد، بلکه ذخایر استراتژیک ارزی کشور را نیز به شدت تضعیف کرد.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
پرونده ۱۸۰ میلیارد دلاری ارز ترجیحی آینهای تمامنما از شکست سیاستهای حمایتی بدون نظارت هوشمند است. درس بزرگ این تجربه تلخ برای اقتصاد ایران، لزوم حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز و جایگزینی حمایتهای مستقیم به جای یارانههای ارزی است تا راه بر هرگونه رانتخواری بسته شود. امشب نگاهی به فرآیندهای تامین مالی و خرید در مجموعه خود بیندازید و یکی از گلوگاههایی که احتمال هدررفت منابع در آن وجود دارد را شناسایی کنید؛ فردا برای شفافسازی آن یک راهکار اجرایی تدوین کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت