تصور کنید میلیاردها تومان سرمایه ملی و خصوصی را در مسیری هزینه کردهاید که نه تنها هزینههای ساخت خود را باز نمیگرداند، بلکه هر روز بیش از پیش در باتلاق هزینههای نگهداری و استهلاک فرو میرود. این واقعیت تلخ بسیاری از مسیرهای ترانزیتی ماست. طبق گزارشهای اختصاصی اوکی صنعت، شکاف عمیقی میان درآمدهای حاصل از عوارض و مخارج سرسامآور بهسازی جادهها ایجاد شده که زنگ خطر را برای سرمایهگذاران و ذینفعان حوزه حملونقل به صدا درآورده است.
در این گزارش تحلیلی، ما به بررسی ریشههای اقتصادی این بحران میپردازیم؛ از عدم تناسب نرخ عوارض با تورم لجامگسیخته گرفته تا مسیرهایی که به دلیل وجود جادههای جایگزین رایگان، هرگز به ظرفیت ترافیکی پیشبینی شده نرسیدند. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از وضعیت ضرردهترین آزادراهها و چالشهای اقتصاد زیرساخت خواهید داشت و یاد میگیرید چگونه این متغیرها را در تحلیلهای صنعتی و تصمیمات لجستیکی خود بهکار بگیرید.
چرا برخی آزادراهها به لیست ضرردهترینها وارد میشوند؟
بر اساس واکاوی کارشناسان در اوکی صنعت، چندین عامل کلیدی در زیانده شدن یک پروژه آزادراهی نقش ایفا میکنند. نخستین و مهمترین عامل، برآورد اشتباه از میزان تردد روزانه در مرحله مطالعاتی است. بسیاری از این پروژهها با هدف تبدیل شدن به کریدور اصلی تعریف میشوند، اما در مرحله بهرهبرداری، رانندگان به دلیل بالا بودن نرخ عوارض، مسیرهای قدیمی و فرسوده اما رایگان را ترجیح میدهند که این امر موجب کاهش شدید درآمدهای پیشبینی شده میشود.
عامل دوم، هزینههای نجومی تعمیر و نگهداری است. در شرایطی که تورم در بخش مصالح ساختمانی، قیر و ماشینآلات راهسازی به شدت افزایش یافته، ثابت ماندن یا رشد ناچیز تعرفه عوارض باعث شده است که عملاً درآمدها حتی کفاف لکهگیری ساده آسفالت را هم ندهد. این موضوع باعث میشود ضرردهترین آزادراهها به جای بهبود کیفیت، با افت استانداردهای ایمنی و تخریب تدریجی مواجه شوند.
شکاف میان بخش خصوصی و دولتی در مدیریت آزادراهها
یکی از نکات حائز اهمیت که در تحلیلهای اوکی صنعت به آن پرداخته شده، تفاوت معنادار بهرهوری در آزادراههای تحت مدیریت بخش خصوصی نسبت به پروژههای کاملاً دولتی است. بخش خصوصی به دلیل نیاز مبرم به بازگشت سرمایه، تمایل بیشتری به هوشمندسازی و استفاده از سیستمهای دریافت الکترونیکی عوارض (ETC) دارد، اما نبود ضمانتهای اجرایی برای وصول مطالبات، این بخش را هم با چالشهای نقدینگی جدی مواجه کرده است.
- عدم پرداخت به موقع عوارض توسط بخش بزرگی از کاربران جادهای.
- افزایش هزینههای جانبی تحمیلی مانند روشنایی، امداد و ایمنی بدون ردیف بودجه مشخص.
- تأخیر در اجرای فازهای توسعهای به دلیل عدم جذابیت مالی برای مشارکتکنندگان جدید.
تأثیر مستقیم زیاندهی جادهها بر زنجیره تأمین و بهای تمام شده صنعت
وقتی از ضرردهترین آزادراهها صحبت میکنیم، تنها بحث یک ترازنامه مالی ساده مطرح نیست. این زیاندهی مستقیماً بر کیفیت زیرساختهای کلان کشور اثر میگذارد. جادهای که درآمد کافی برای نگهداری ندارد، به سرعت ناایمن میشود؛ و جاده ناایمن یعنی افزایش هزینههای استهلاک ناوگان، بالا رفتن نرخ بیمه و در نهایت گران شدن محصول نهایی در کارخانهها. تحلیلگران اوکی صنعت معتقدند که اصلاح نظام قیمتگذاری عوارض باید با نگاهی جامع به کل زنجیره ارزش صنعت حملونقل انجام شود.
بسیاری از این مسیرها با هدف تسهیل صادرات و کاهش زمان سفر ساخته شدهاند، اما اکنون به گلوگاههای هزینهزا تبدیل شدهاند که سرمایهگذار را از ورود به پروژههای مشابه آینده منصرف میکند. برای خروج از این وضعیت، راهکارهایی نظیر واقعیسازی قیمتها متناسب با نرخ استهلاک و ارائه مشوقهای مالیاتی به سرمایهگذاران زیرساختی پیشنهاد میشود.
جمعبندی و راهکارهای خروج از بنبست مالی
در نهایت، شناسایی و بررسی ضرردهترین آزادراهها نشاندهنده یک اختلال ساختاری در اقتصاد مهندسی کشور است. عدم تعادل میان هزینه ساخت، نرخ تورم سالانه و درآمد حاصل از بهرهبرداری، این پروژهها را از داراییهای مولد به بار مالی سنگینی برای دولت و بخش خصوصی تبدیل کرده است. اصلاح قوانین وصول عوارض و بهرهگیری از مدلهای مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) نوین، تنها راه نجات این شریانهای حیاتی است.
امشب یکی از نکاتی که در مورد هزینههای پنهان حملونقل و تأثیر زیرساخت بر لجستیک یاد گرفتید را در محاسبات بهای تمام شده کسبوکار خود لحاظ کنید و فردا تأثیر انتخاب مسیرهای ایمن را بر کاهش هزینههای عملیاتی ناوگان خود بررسی نمایید.
لینکهای مهم اوکی صنعت