وقتی صحبت از سلامت جامعه و دسترسی به دارو میشود، ثبات در سیاستهای اقتصادی حیاتی است. اما این روزها، بازار دارویی ایران با وجود وعده دولتی برای تداوم حمایت ارزی، در بلاتکلیفی عمیقی فرو رفته است. این عدم شفافیت، بهویژه در مورد آینده داروهای وارداتی و نحوه تخصیص ارز ترجیحی دارو ۱۴۰۵، نگرانیهای جدی را در میان بیماران و فعالان صنعت برانگیخته است.
به گزارش اختصاصی اوکی صنعت، دکتر بهمن صبور، داروساز و عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران، با بررسی دقیق سناریوهای پیش رو و چالشهای عملیاتی تأمین ارز، نسبت به پیامدهای نبود یک نقشه راه مشخص هشدار میدهد. شما با خواندن این خبر، درک عمیقی از ابهامات پیرامون زنجیره تأمین دارو و تأثیر آن بر قیمتگذاری خواهید داشت و میآموزید که فعالان صنعت چگونه باید خود را برای این تغییرات احتمالی آماده کنند.
وعده تداوم ارز ترجیحی؛ ابهام در جزئیات اجرا و تخصیص
دولت بهصورت رسمی اعلام کرده است که ارز ترجیحی (حمایتی) برای بخش دارو در سال ۱۴۰۵ حذف نخواهد شد. اگرچه این خبر بهظاهر آرامشبخش است، اما دکتر صبور معتقد است که جزئیات اجرایی این وعده همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
او میگوید: «اعلام شده است که برای سال آینده ارز ترجیحی دارو حذف نخواهد شد. این موضوع بهصورت کلی مطرح شده و در اصل درست است، اما درباره نحوه محاسبه آن، میزان ارز تخصیصی و جزئیات اجرایی هیچ توضیح مشخصی ارائه نشده است.»
یکی از بزرگترین نقاط مبهم، محل تزریق این حمایت ارزی در زنجیره تأمین دارو است:
- آیا این ارز در ابتدای زنجیره (واردات مواد اولیه) تزریق میشود؟
- آیا در میانه زنجیره (تولید و توزیع) دخالت میکند؟
- یا صرفاً در انتهای زنجیره (حمایت از مصرفکننده و بیمهها) اعمال خواهد شد؟
سناریوهای احتمالی حذف حمایت از داروهای وارداتی
نگرانی اصلی از آنجایی نشأت میگیرد که ممکن است «تداوم ارز ترجیحی» به معنای حمایت فراگیر نباشد، بلکه محدود به بخشهای خاصی از تولید شود. صبور میافزاید: «این احتمال وجود دارد که ارز ترجیحی فقط به مواد اولیه اختصاص یابد و حتی در این میان، شاید صرفاً ماده مؤثره دارویی مشمول این حمایت شود.»
محتملترین و پرچالشترین سناریو، حذف کامل حمایت ارزی از داروهای وارداتی آماده است. در صورت تحقق این پیشبینی، قیمت این داروها بهشدت افزایش یافته و دسترسی به آنها دشوارتر خواهد شد. اگرچه این موارد هنوز صرفاً پیشبینیهای شخصی هستند، اما ضرورت شفافسازی سیاستگذاری را دوچندان میکند.
تنگنای ارزی و چالشهای جدی تأمین در بازار دارو
فارغ از ابهامات مربوط به سال ۱۴۰۵، وضعیت فعلی بازار دارو نیز با مشکلات عملیاتی جدی همراه است که بر توان شرکتها در تأمین دارو فشار وارد کرده است.
اختلال در انتقال ارز، فشار بر داروهایی با سهم ارزی بالا
به گفته دکتر صبور، یکی از مشکلات اساسی در نیمسال گذشته، اختلال در فرآیند انتقال ارز بوده است: «اگرچه مابهالتفاوت ریالی ارز به شرکتهای واردکننده و تأمینکننده پرداخت شده، اما انتقال ارز بهصورت عملی انجام نشده است.»
این وضعیت بیشترین فشار را بر داروهایی وارد کرده که سهم ارزی بالایی دارند؛ داروهایی که وابستگی بیشتری به واردات مواد اولیه یا محصول نهایی دارند، با چالشهای جدی در تأمین مواجه شدهاند. این اختلال ارزی، پاشنه آشیل بازار داروی فعلی محسوب میشود.
گلوگاه قیمتگذاری؛ مشکل اصلی تولید داخلی چیست؟
بررسی وضعیت بازار نشان میدهد که چالشهای داروهای تولید داخل با داروهای وارداتی متفاوت است. در حالی که داروهای وارداتی با اختلالات ارزی دستوپنجه نرم میکنند، داروهای تولید داخل با بحران قیمتگذاری مواجه هستند.
دکتر صبور تأکید میکند: «در حوزه داروهای تولید داخل، مشکل اصلی کمبود نیست، بلکه قیمتگذاری است. با تغییر نرخ ارز، قیمت تمامشده دارو نیز تغییر خواهد کرد.»
برای تضمین تداوم تولید، کمیسیون قیمتگذاری باید فوراً تشکیل جلسه دهد و قیمتهای جدید را تصویب کند تا تولید برای تولیدکنندگان داخلی صرفه اقتصادی داشته باشد. در صورت اقدام سریع در این زمینه، انتظار میرود میزان کمبودها، که عمدتاً ناشی از وقفه در بهروزرسانی قیمتها بوده است، بهطور قابل توجهی کاهش یابد؛ چرا که بخش عمده داروهای مورد نیاز کشور تولید داخل هستند.
نتیجهگیری: ضرورت شفافیت برای کاهش اضطراب بازار
بازار داروی کشور با دو چالش اساسی روبروست: عدم شفافیت ساختاری در خصوص سیاستهای ارز ترجیحی دارو ۱۴۰۵ (مخصوصاً برای داروهای وارداتی) و مشکلات عملیاتی آنی در تأمین ارز و قیمتگذاری محصولات داخلی. در حالی که وعده تداوم حمایت ارزی میتواند مثبت باشد، نبود جزئیات دقیق، فضای گمانهزنی را تقویت کرده و شرکتها را در تصمیمگیریهای کلان خود دچار تردید میسازد.
صنعت دارو نیازمند این است که دولت هرچه سریعتر محل دقیق تزریق ارز حمایتی و سرنوشت داروهای وارداتی را مشخص کند تا تولیدکنندگان بتوانند با چشماندازی روشنتر، به برنامهریزی برای سال آینده بپردازند. امشب یکی از نکاتی که در مورد بحران قیمتگذاری یاد گرفتید را اجرا کنید (مثلاً تحلیل اثر تغییر نرخ ارز بر بهای تمامشده) و فردا نتیجهاش را بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت