آیا تا به حال از خود پرسیدهاید که چرا قیمت کالاهای اساسی، پیش از آنکه اولین اثرات مستقیم تنشهای نظامی ظاهر شود، مسیر صعودی خود را آغاز کرده بودند؟ در روزهای اخیر، همزمان با نوسانات شدید بازار، ادبیات خاص و مشکوکی در فضای رسانهای شکل گرفته که تلاش میکند تمام نارساییهای اقتصادی و گرانیها را به هزینههای جنگ و مقاومت گره بزند. اما واقعیت در لایههای عمیقتری از سیاستگذاریهای پولی و مالی نهفته است که در هیاهوی اخبار گم شده است. ما در این گزارش اختصاصی از اوکی صنعت، به بررسی این موضوع میپردازیم که چگونه تصمیمات مدیریتی و اشکالات ساختاری، سنگبنای تورم امروز را بنا نهادهاند. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از ریشههای واقعی تورم خواهید داشت و یاد میگیرید که چگونه در میان هیاهوی اخبار، آمارهای واقعی را از روایتهای گمراهکننده تشخیص دهید.
روایتهای مشکوک و فرار از مسئولیت مدیریتی
به گزارش اوکی صنعت، در روزهای اخیر و به موازات افزایش قیمتهای غیرمتعارف و عادیسازی گرانیها، جریانی تلاش میکند تا با فرافکنی، تمام مشکلات اقتصادی را صرفاً حاصل هزینههای جنگ جلوه دهد. این جمعبندی زمانی مشکوکتر میشود که در کنار پدیدههای همزمان قرار گیرد؛ از یک سو بخشی از گفتمانها تلاش میکنند اقدامات بازدارنده ایران را بیفایده نشان دهند، در حالی که شواهد نشان میدهد همین اقتدار منجر به کاهش اثر تحریمها و فروش نفت با قیمتهایی تا دو برابر قبل از درگیریها شده است.
از سوی دیگر، شاهد تزریق بیوقفه آمارهای هراسآور از حجم خسارات احتمالی هستیم که منبع روشنی ندارند و صرفاً برای ایجاد ناامنی ذهنی در افکار عمومی طراحی شدهاند. این در حالی است که سکوتی معنادار در برابر اشکالات جدی مدیریتی که ریشه در ماهها قبل دارد، به چشم میخورد.
کالبدشکافی تورم؛ وقتی نقدینگی و سیاستهای مالی متهم میشوند
سید حسین رضویپور، کارشناس و پژوهشگر مسائل اقتصادی، در گفتگو با خبرنگار اوکی صنعت به تشریح سه عامل اصلی تورم فعلی پرداخت. وی معتقد است که تورم امروز بیش از آنکه محصول میدان نظامی باشد، محصول میدان سیاستگذاری است.
۱. رشد نقدینگی و کسری بودجه
به گفته این کارشناس، اولین و مهمترین عامل، رشد نقدینگی ناشی از افزایش پایه پولی برای تأمین هزینههای دولت است. روند کنترل نقدینگی در ماههای اخیر تحت تأثیر کسری بودجه و عدم بازگشت بخشی از درآمدهای نفتی ناشی از تشدید تحریمها، مختل شده و اثر چشمگیری بر سطح عمومی قیمتها گذاشته است.
۲. حذف ارز ترجیحی و شوک تقاضا
عامل دوم، اجرای ناقص طرح کالابرگ و حذف ارز ترجیحی است. این اقدام از یک سو هزینه تولید را با افزایش نرخ ارز بالا برد و از سوی دیگر، تقاضا برای کالاهای اساسی مثل گوشت قرمز، تخممرغ و روغن را افزایش داد. عدم عرضه متناسب با این تقاضا، منجر به رشد جهشی قیمتها در سفره مردم گردید.
آزادسازی قیمتها؛ سیاستی که زیر سایه جنگ پنهان شد
نکتهای که در روایتهای غالب رسانهای عمداً نادیده گرفته میشود، سیاست آزادسازی قیمتها است که بهطور مشخص از آذر ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گرفته است. کارشناسان اوکی صنعت هشدار میدهند که بخش بزرگی از تورم هفتههای اخیر، نتیجه مستقیم رهاسازی بازار به حال خود تحت عنوان «تعدیل بازار» است. اکنون جریانهای خاص با بهرهگیری از فضای روانی ناشی از جنگ، تلاش میکنند پیامد این تصمیمات پرریسک را به پای جنگ بنویسند و از مسئولیت شانه خالی کنند.
نقش واقعی جنگ؛ از اختلال در عرضه تا روانشناسی بازار
اگرچه جنگ تأثیرات روانی خود را دارد، اما جالب است که در برخی بخشها مثل بازار ارز، به دلیل نیاز مردم به نقدینگی و فروش طلا و رمز ارز، حتی شاهد کاهش قیمت بودهایم. با این حال، در بخش کالاهای مصرفی، اختلال در زنجیره تأمین (بهویژه از مسیر امارات) و افزایش هزینههای حملونقل، قیمتها را متاثر کرده است. رضویپور تأکید کرد که نگرانی از آینده و «تحریک روانی» بیش از کمبود واقعی کالا در بازار به گرانیها دامن میزند.
راهکارهای عملی برای برونرفت از وضعیت فعلی
دولت میتواند با اقداماتی نظیر ایجاد ظرفیتهای تهاتر ارزی در کشورهایی غیر از حوزه خلیج فارس، محاصره اقتصادی را بیاثر کند. همچنین استفاده از شبکه تراستیهای رسمی و غیررسمی برای تسهیل تجارت و شفافسازی در واریز مابهالتفاوتهای تورمی به حساب خانوارها، میتواند از فشار اقتصادی بر مردم بکاهد.
نتیجهگیری و جمعبندی
تورم فعلی محصول یک ترکیب پیچیده از ناترازی بودجه، سیاستهای آزادسازی قیمتها و در نهایت فشارهای ناشی از جنگ است. معرفی جنگ به عنوان تنها مقصر، نوعی کتمان حقیقت و فرار از نقد رویههای نادرست اقتصادی است. تنها با نگاه منصفانه به ضعفهای مدیریتی و تقویت نظارت بر بازار است که میتوان تصویری دقیق و راهگشا از شرایط موجود ارائه داد.
امشب یکی از نکات اقتصادی که در این گزارش یاد گرفتید (مانند تأثیر نقدینگی یا نوسانات زنجیره تأمین) را در تحلیلهای شخصی خود از قیمتهای بازار بهکار بگیرید و فردا با نگاهی واقعبینانهتر به اخبار اقتصادی توجه کنید؛ اجازه ندهید روایتهای تکبعدی جایگزین تحلیلهای علمی شوند.
لینکهای مهم اوکی صنعت