تصور کنید هر روز صبح که از خواب بیدار میشوید، با وجود تلاش و کار زیاد، حس میکنید ارزش پولتان کمتر شده است. قیمتها بالاتر رفتهاند، قدرت خریدتان کاهش یافته و آینده اقتصادی کشور، مبهمتر به نظر میرسد. شاید در نگاه اول به دنبال دلایل عمومی همچون تحریمها یا نوسانات بازار جهانی بگردید، اما آیا تا به حال فکر کردهاید که بخشی از این حس ناامنی اقتصادی، ریشه در مشکلات سیستمی و حتی ناترازی مالی یک نهاد به ظاهر جداگانه مثل «بانک آینده» داشته باشد؟ حتی اگر شما هرگز پای خود را به یکی از شعب این بانک نگذاشته باشید، یا حتی یک ریال در آن سپرده نداشته باشید، پیامدهای عملکرد نادرست آن میتواند بر جیب و سفره شما تأثیر مستقیم بگذارد.
اینجا قصد داریم پرده از رازهایی برداریم که نشان میدهد چگونه بحران یک بانک میتواند به دومینویی تبدیل شود که اقتصاد کل کشور را به چالش میکشد و به زندگی روزمره تکتک ما گره میخورد. با خواندن این خبر، شما درک عمیقی از مکانیسم تأثیرگذاری بحرانهای بانکی بر زندگی روزمره خود خواهید داشت و میآموزید چگونه با افزایش آگاهی، از خود و داراییهایتان محافظت کنید.
ریشه بحران: نگاهی به پشت پرده بانک آینده و ناترازیهای سیستمی
برای درک کامل «بلایی که بانک آینده بر سر همه ما آورده است»، ابتدا باید به سازوکار شکلگیری ناترازیهای مالی در این گونه موسسات بانکی بپردازیم. بانک آینده، مانند برخی دیگر از بانکها و موسسات اعتباری، در سالیان گذشته رویکردهای مالی اتخاذ کرده که اکنون دامنگیر خود و به تبع آن، کل کشور شده است.
از سوداگری تا ناترازی: سازوکار خلق بدهی
یکی از مهمترین دلایل ناترازی، جذب سپرده با نرخهای سود بالا است. بانک برای جذب نقدینگی بیشتر، وعده سودهای بالاتر از عرف را به سپردهگذاران میدهد. اما برای اینکه بتواند این سودها را پرداخت کند، باید سپردههای جذب شده را در محلی سرمایهگذاری کند که بازدهی حتی بالاتری داشته باشد. در بسیاری موارد، این سرمایهگذاریها به جای تسهیلات تولیدی و مولد، به سمت سوداگری در بازارهای غیرشفاف، خرید املاک و مستغلات با ارزشگذاریهای غیرواقعی، یا اعطای تسهیلات به شرکتهای مرتبط با خود بانک (ذینفع واحد) سرازیر میشود. این چرخه ناسالم، در بلندمدت منجر به قفلی مالی میشود که بانک قادر به بازپرداخت سپردهها نیست و به اصطلاح دچار «ناترازی» میشود. این ناترازی مالی بانک آینده، نه تنها خود بانک، بلکه نظام بانکی کشور را تحت فشار قرار داده است.
نقش تسهیلات تکلیفی و فشار دولتی
علاوه بر سوءمدیریت داخلی، در برخی موارد، فشار دولت برای اعطای تسهیلات تکلیفی (وامهای با نرخ بهره پایین یا بدون بازگشت) به بخشهای خاص یا افراد مشخص، میتواند به وخامت اوضاع دامن بزند. این تسهیلات که با اهداف غیربانکی و سیاسی اعطا میشوند، بخش قابل توجهی از منابع بانک را منجمد کرده و توانایی آن را برای ایفای تعهداتش به سپردهگذاران کاهش میدهد. این مسئله نه تنها به بحران بانک آینده دامن میزند، بلکه ریسک سیستمی را در کل نظام بانکی افزایش میدهد.
اثر دومینو: چگونه مشکل یک بانک به سفره همه میرسد؟
شاید بپرسید ناترازی یک بانک چه ربطی به زندگی من دارد؟ پاسخ در سازوکار اقتصاد کلان است. مشکلات یک بانک، به سرعت میتواند به یک بحران ملی تبدیل شود.
تزریق نقدینگی و شعلهور شدن تورم
وقتی یک بانک قادر به پرداخت تعهدات خود نیست، بانک مرکزی برای جلوگیری از فروپاشی اعتماد عمومی و کل نظام بانکی، مجبور به مداخله میشود. این مداخله معمولاً به معنای تزریق نقدینگی به این بانک از طریق خطوط اعتباری یا مکانیزمهای دیگر است. تزریق نقدینگی بدون پشتوانه، یعنی افزایش پایه پولی و در نتیجه، تورم. این پول جدید بدون آنکه تولید ناخالص ملی را افزایش دهد، به بازار وارد میشود و ارزش پول ملی شما را کاهش میدهد. نتیجه آن را در افزایش قیمتها، از خوراک و پوشاک گرفته تا مسکن و خودرو، لمس میکنید. در واقع، بانک مرکزی با این اقدام، هزینه ناترازی یک بانک را بر دوش تکتک شهروندان انداخته است.
تضعیف اعتماد عمومی به نظام بانکی
اخبار مربوط به مشکلات یک بانک، به سرعت گسترش مییابد و میتواند باعث بیاعتمادی مردم به کل نظام بانکی شود. این بیاعتمادی، پدیده «هجوم بانکی» (Bank Run) را به دنبال دارد، جایی که مردم برای برداشت سپردههای خود به بانکها هجوم میآورند. حتی بانکهای سالم نیز در چنین شرایطی ممکن است دچار مشکل شوند، زیرا هیچ بانکی تمام سپردههای خود را به صورت نقد نگهداری نمیکند. این وضعیت نه تنها به اقتصاد ایران لطمه میزند، بلکه سرمایهگذاری و فعالیتهای تولیدی را نیز مختل میکند.
افزایش بدهی دولت و فشار بر بودجه عمومی
در صورتی که دولت مجبور به حمایت گسترده از یک بانک ورشکسته شود، این به معنای افزایش بدهیهای دولتی است. دولت برای تأمین این منابع، یا باید کسری بودجه خود را افزایش دهد، یا از طریق اوراق قرضه به استقراض بپردازد، یا حتی مالیاتها را افزایش دهد. هر یک از این راهکارها، در نهایت فشار مالی بیشتری را بر دوش شهروندان میگذارد و منابعی را که میتوانست صرف توسعه زیرساختها، بهداشت یا آموزش شود، به سمت پوشش اشتباهات بانکی هدایت میکند.
راهکارهای مقابله و مسئولیت همگانی برای آیندهای پایدار
مقابله با این پدیده نیازمند عزمی ملی و رویکردی چندجانبه است. مشکلات «بانک آینده» هشداری جدی برای کل نظام بانکی کشور است.
نظارت قویتر و مستقل بر بانکها
اولین گام، تقویت نظارت بانک مرکزی بر عملکرد بانکها است. این نظارت باید مستقل، قاطع و بدون مماشات باشد و از ورود بانکها به فعالیتهای سوداگرانه و پرریسک جلوگیری کند. شفافیت در گزارشدهی و ارزیابی مستمر سلامت مالی بانکها، از الزامات حیاتی است.
شفافیت و اطلاعرسانی صحیح
رسانهها نقشی کلیدی در اطلاعرسانی عمومی و افزایش آگاهی دارند. اوکی صنعت به عنوان یک رسانه دغدغهمند، تلاش میکند تا با ارائه تحلیلهای دقیق و مستند، ابعاد پنهان این گونه بحرانها را روشن سازد و مردم را از چگونگی تأثیر آن بر زندگیشان آگاه کند. افزایش شفافیت در اطلاعات بانکی، به سپردهگذاران کمک میکند تا تصمیمات آگاهانهتری بگیرند.
نقش شهروندان در مطالبهگری
ما به عنوان شهروندان و ذینفعان اصلی اقتصاد، نباید در قبال این مسائل بیتفاوت باشیم. مطالبهگری برای نظارت قویتر، شفافیت بیشتر و اصلاح ساختار سیاستهای پولی و بانکی، میتواند فشار لازم را بر مسئولین ایجاد کند. آگاهی عمومی و مشارکت فعال در بحثهای اقتصادی، سنگ بنای ایجاد یک نظام مالی سالمتر و پایدارتر است.
نتیجهگیری:
آنچه در ظاهر یک مشکل مالی برای یک بانک خاص به نظر میرسد، در حقیقت به مثابه یک بیماری مسری است که میتواند تمام پیکره اقتصاد را درگیر کند. ناترازیهایی مانند آنچه در بانک آینده شاهد هستیم، از طریق مکانیسمهایی چون تورم، بیاعتمادی عمومی و افزایش بدهی دولت، به طور مستقیم و غیرمستقیم بر معیشت و قدرت خرید تکتک ما تأثیر میگذارد. درک این ارتباط پیچیده، اولین قدم برای محافظت از خود و مشارکت در ساختن آیندهای اقتصادی پایدارتر است.
برای محافظت از ارزش داراییهای خود و آینده اقتصادی کشور، امروز گامی بردارید: با مطالعه بیشتر درباره سازوکارهای اقتصادی، آگاهتر شوید و در بحثهای عمومی مشارکت فعال داشته باشید. آگاهی، اولین گام به سوی توانمندسازی است؛ امشب یکی از نکات مطرح شده در این مقاله را با دیگران به اشتراک بگذارید یا درباره آن بیشتر تحقیق کنید و فردا نتیجه آگاهی و مشارکت خود را در تصمیمگیریهایتان بررسی کنید.
لینکهای مهم اوکی صنعت